[VIDEO] Ukraińskie zabytki pod ostrzałem. Od początku wojny Rosjanie zniszczyli co najmniej 760 obiektów zabytkowych i kulturalnych

Co najmniej 763 zabytki i obiekty dziedzictwa kulturowego na Ukrainie zostały zniszczone od początku rosyjskiej inwazji – podało w tym tygodniu ukraińskie ministerstwo kultury. Rząd w Kijowie od początku wojny informuje, że rosyjscy żołnierze dostali przyzwolenie na celowe niszczenie ukraińskiego dziedzictwa kulturowego.

– Teraz bardzo ważne jest przetransportowanie części eksponatów muzealnych z terytoriów, na których mogą one ulec zniszczeniu, w bezpieczniejsze regiony i przechowanie ich do momentu, kiedy minie zagrożenie. Po zakończeniu wojny rozpoczniemy realizację dużych projektów odbudowy w regionach, które najbardziej ucierpiały – mówi Yaryna Onufriv z Biura Konserwatora Zabytków we Lwowie.

Wojna w Ukrainie trwa już półtora roku i niesie ze sobą ogromne straty także w kulturze i dziedzictwie narodowym tego kraju. Według informacji ukraińskiego Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej od początku inwazji 24 lutego 2022 roku do 25 lipca br. siły rosyjskie zniszczyły już co najmniej 763 obiekty dziedzictwa kulturowego w nieokupowanych terenach Ukrainy, najwięcej w obwodach charkowskim, donieckim, chersońskim, kijowskim i odeskim. W tej liczbie zawiera się co najmniej 255 zabytków architektury i 185 miejsc o znaczeniu historycznym. Przytaczane przez resort dane OVA wskazują, że całkowicie zniszczono 23 pomniki, 625 pomników zostało częściowo uszkodzonych, a stopień zniszczenia 115 obiektów pozostaje nieznany. Co istotne w rzeczywistości te liczby są znacznie wyższe, ponieważ nie obejmują terytoriów okupowanych przez Rosję ani obszarów, na których toczą się walki, co uniemożliwia ocenę szkód.

– Zniszczeniu uległo wiele zabytków, ale będzie ich jeszcze więcej, ponieważ wojna ciągle trwa – zauważa w rozmowie z agencją Newseria Biznes Yaryna Onufriv, profesor Uniwersytetu Narodowego Politechniki Lwowskiej na Wydziale Urbanistyki, architektka w Biurze Konserwatora Zabytków Rady Miasta Lwowa.

Na liście ważniejszych zabytków, zniszczonych lub uszkodzonych przez Rosjan od początku wojny, są m.in. zabytkowy XVIII-wieczny Sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Charkowie, który wcześniej niemal nietknięty przetrwał II wojnę światową, muzeum w Iwaniskach z obrazami Marii Prymaczenko, podziwianej przez Picassa, jednej z najbardziej znanych ukraińskich artystek, Teatr Dramatyczny w Mariupolu, zabytkowa cerkiew św. Bachmuta czy Muzeum Narodowe Tarasa Szewczenki w Kijowie.

Pod koniec lipca br. rosyjskie wojsko ostrzelało też historyczne centrum Odessy, które na początku roku zostało wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. W wyniku ostrzału dronami i precyzyjnymi pociskami manewrującymi w mieście uszkodzonych zostało ponad 25 zabytków architektury, w tym słynny ołtarz Soboru Przemienienia Pańskiego. Po tym ataku UNESCO podkreśliło, że ​​umyślne niszczenie przez Rosję miejsc kultury może być równoznaczne ze zbrodnią wojenną. To stanowisko potwierdziła Rada Bezpieczeństwa ONZ.

Jednym z najcenniejszych i najbardziej zagrożonych zabytków jest m.in. kijowski sobór Mądrości Bożej z XI wieku z bizantyjskimi mozaikami, który na liście UNESCO znajduje się już od 1990 roku i jest uważany za jeden z najwybitniejszych obiektów europejskiej kultury chrześcijańskiej. Zagrożone atakami rakietowymi, ostrzałem czy podpaleniem – przypadkowym lub celowym – są też muzea, biblioteki, zabytkowe kościoły i cerkwie, pomniki czy bezcenne dzieła sztuki. Część z nich – jak np. rzeźba Chrystusa z XIV-wiecznej katedry ormiańskiej we Lwowie – została przeniesiona do schronów albo ukryta w podziemiach. Muzea i instytucje kultury w Ukrainie cały czas pracują też nad zabezpieczeniem swoich zabytków i zachowaniem spuścizny kulturowej.

– Dużo w tym kierunku zrobiono m.in. we Lwowie [tamtejsze Stare Miasto także figuruje na liście UNESCO – red.]. Witraże w zabytkowych budynkach zostały zabezpieczone konstrukcjami chroniącymi je przed uszkodzeniami, które mogą powstać w wyniku bombardowania lub ataku rakietowego. Specjalnymi konstrukcjami zabezpieczone zostały też cenne rzeźby na rynku i w centrum miasta – mówi Yaryna Onufriv. – Otrzymaliśmy przy tym dużo wsparcia od naszych zachodnich partnerów, którzy pomogli nam w zakresie materiałów i technologii służących ochronie zabytków przed potencjalnym uszkodzeniem.

W Polsce powstał w tym celu Komitet Pomocy Muzeom Ukrainy, do którego należy kilkadziesiąt placówek kulturalnych. Gromadzą i wysyłają do Ukrainy m.in. specjalistyczne materiały do pakowania, konserwacji oraz zabezpieczenia zbiorów i dzieł sztuki, a także dyski przenośne i sprzęt cyfrowy, który umożliwia ich zdigitalizowanie, aby w razie zniszczenia można było je później odtworzyć.

– Teraz bardzo ważne jest przetransportowanie pewnych eksponatów muzealnych z terytoriów, na których mogą ulec zniszczeniu, w bezpieczniejsze regiony i przechowanie ich do momentu, kiedy minie zagrożenie – mówi architektka.

Część ekspertów zwraca uwagę, że poziom zniszczeń Mariupola czy Charkowa spowodowanych rosyjską agresją jest porównywalny z poziomem zniszczeń Warszawy czy Gdańska, zastanych w roku 1945. Dlatego w procesie odbudowy Ukraina mogłaby skorzystać z polskich doświadczeń.

– Uratowanie zabytków w Ukrainie będzie możliwe, ale nie teraz, w trakcie wojny. Po jej zakończeniu rozpoczniemy realizację dużych projektów odbudowy w regionach, które najbardziej ucierpiały – mówi Yaryna Onufriv. – Największe wyzwanie, jakie się z tym wiąże, to potrzeba dużych funduszy. Będziemy też potrzebować doświadczenia naszych zachodnich partnerów m.in. w obszarze nowych technologii, które możemy zastosować w trakcie odbudowy.

Przed wojną w Ukrainie istniało ponad 5 tys. muzeów, 65 rezerwatów historyczno-kulturalnych i ok. 170 tys. zabytków, w tym siedem obiektów światowego dziedzictwa UNESCO. Na tej liście figurują również m.in. XIX-wieczna rezydencja metropolitów Bukowiny i Dalmacji w Czerniowcach, dziewicze, niemal nienaruszone działalnością człowieka lasy bukowe Karpat oraz Chersonez Taurydzki – pozostałości antycznego, greckiego miasta na Krymie. Rząd Ukrainy od początku wojny informuje, że celem działań rosyjskich wojsk jest niszczenie ukraińskiej tożsamości poprzez celowe ataki na zabytki i instytucje kultury, a rosyjscy żołnierze dostali przyzwolenie na niszczenie ukraińskiego dziedzictwa kulturowego.